فرش ایران و تاریخچه ی فرش

تیر, ۱۳۹۶ بدون نظر آموزش ها

فرش واژه ای عربی است که در لغت به معنی گستردن و گستردنی است. ولی در اصطلاح به زیراندازی گفته می شود که با دست یا با ماشین بافته شده است.

♦ بیایید نگاهی بیاندازیم به تاریخچه فرش در ایران:

ما انسان ها از زمانیکه خودمان را شناختیم نیاز به ابزارها و منسوجاتی داشتیم که ما را در برابر سرما و سختی، محافظت نماید. مالیدن پشم حیوانات اولین اسلوب و روش تهیه زیرانداز بوده است.

به همین دلیل پشم گوسفندان را پس از چیدن و مخلوط کردن آن با آب، از طریق حرارت دادن و بعد مالیدن و کوفتن به صورت نمد در می آوردند.

پس از آن به ترتیب به تار و پود الیاف گیاهی و پشمی و کتانی، پنبه ای و ابریشمی روی آوردند. فرش و گلیم که مواد اولیه آن از پشم یا ابریشم است، با روش تنیدن تار و پود انجام می شود.

گلیم بافته ای است داری و بدون پرز، که آن را مقدمه ای برای بافت فرش می دانند. در فرش بافی علاوه بر تنیدن تار و پود با گره زدن رشته های پرزی که نام «خامه» بر آن گذاشته اند، به دور تار، بافتی محکم تر و کامل تر بوجود می آید.

کهن ترین فرشی که در دنیا یافت شده، فرشی است به نام پازیریک که قدمت آن به پانصد سال قبل از میلاد می رسد. نقش و نگارهای موجود در این فرش، مشابهت فراوانی با نگاره ها و حجاری های تخت جمشید دارد. این امر به علاوه کشف سایر آثاری که در این محل پیدا شد و نزدیکی ویژگی های آنها به هنر دوره هخامنشی، سبب شده است این فرش را متعلق به دوره هخامنشان بدانند.

بافت فرش در طی دوران مختلف همچنان ادامه داشت. در دوران اشکانی به واسطه تجارت ابریشم ایران و چین، ایرانیان بیشتر با ابریشم آشنا شدند و بافت فرشهای ابریشمی طرفداران زیادی پیدا کرد.

در دوره ساسانی هنر و صنایع دستی رشدی چشم گیر داشت. به گواهی تاریخ هنگامی که در سال ۶۲۸ میلادی امپراتور روم که کاخ خسرو پرویز را تاراج می کرد، در میان بسیاری از پارچه های نفیس و بافته های دستی، قالی های گره باف و فرش های سوزن دوزی شده به دست آورد.
فرش معروفی که از دوران ساسانی در تاریخ زیاد یاد می شود، فرش بهار خسرو نام دارد. این فرش تالار بام عمومی خسرو پرویز در کاخ تیسفون را مفروش کرده بود.

قالی بافی در دوران اسلامی با دو تغییر ساختاری همراه شد.
اول اینکه به سبب منع شبیه سازی در اسلام، نقوش فرش فاقد تصویر انسان و پیکر موجودات دارای روح گردید.
دوم اینکه از فرش های زینتی و گوهر نشان اجتناب شد. اگر چه پیامبر گرامی اسلام، حضرت محمد (ص) سادگی را دوست داشت، اما با روی کارآمدن حکومت های اموی و عباسی و شکل گیری کاخ های پرشکوه، دوباره فرش ایرانی جان گرفت.
جغرافی نویسان آورده اند که مازندران در سده سوم هجری قمری از مراکز مهم قالی بافی بوده است.

دوران سلجوقیان احتمالا اولین دوران صادرات فرش ایران به اروپا بوده است. دورانی که ایرانیان با اروپاییان ارتباط برقرار کردند.

اما پیشرفت فرش ایران با حمله مغول دارای افت شدیدی شد. این افت با به رسمیت شناختن حکومت صفوی از میان رفت و به اعتقاد بسیاری از مورخان دوره صفوی، دوره ی شکوفایی فرش ایرانی است. دورانی که قالی بافی از روستاها و کوچ گردی عشایر به شهرهای بزرگ نیز گسترش یافت.

بالطبع با آمدن کارگاه های قالی بافی به شهرها، نقش و نگارهای متفاوتی را در فرش ها شاهد بودیم، چرا که نیاز بود فرش ها با زندگی اشرافی شهرها تناسب داشته باشد.

فرش ها و قالی های بزرگ در خور کاخ ها و تالارها بافته می شد، و گاه ابریشم و زر و سیم در آنها به کار می رفت.

در دوران زندیه نیز بافت فرش های زینتی کاهش یافت، اما هرگز بافتن فرش متوقف نشد و فرش بافی در اغلب ایلات و عشایرو روستاهای مملکت دایر بود.

Tags

Leave a Reply

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *