آشنایی با انواع قالی های ترکمنی

آشنایی با انواع قالی های ترکمنی

قالی یا فرش ترکمن، همان است که از دیرباز در میان مردم ایران زمین زبانزد بوده است و قالی بافی هنری است که در بین زنان این قوم جایگاه ویژه ای داشته است. هنر بافندگی زنان و دختران ترکمن در گذشته، جلوه ی خاص و زیبایی شایسته ی تحسینی آلاچیق ها می داده است و امروزه نیز زینت بخش خانه ها است.
ترکمن ها از قدیم، تنها به بافت قالی اکتفا نکرده اند و در کنار قالی های بزرگ، به بافت محصولاتی دیگر از جنس قالی پرداخته اند. این محصولات بنا به نوع و جایگاه استفاده ی آنها نام های خاص خود را دارند که با زندگی روزمره ی مردم مرتبط بوده اند، بنابراین، نوع شکل و ظاهر آنها نیز طبق همین نیاز ها بوده است. در این مقاله به تعدادی از این محصولات اشاره می شود:

انگسی
پرده ای است از جنس فرش در آلاچیق های ترکمن که از قسمت بیرون آلاچیق آویخته می شده است. انگسی فرش نسبتا کوچک و دارای گوشه راست است و قسمت نقش دار پایین آن از قسمت بالا پهن تر است. نقوش انگسی با نقوش فرش هایی که بر روی زمین پهن می شود، متفاوت است.

قاپیلیق
محصولی دیگر از جنس فرش است که در داخل خانه با عنوان زینت درها استفاده می شود. به گونه ای که آن را از هر دو طرف در می آویزند. قسمت پایین قاپیلیق دارای سچک است و به نوک سچک ها نیز قبه های کوچک (قوتازجیق لار) بسته می شود.

گرمچ
محصولی دیگر از جنس فرش است که برای تزیین ورودی خانه در قسمت بیرونی انگسی نصب می شود.

اومور- دومان
یکی از دیگر تزیینات است که بسیار ظریف بافته می شود و از آن برای زینت سقف خانه استفاده می شود. قسمت پایین آن با سچک خاتمه می یابد. اومور- دومان جفت بوده و در داخل آلاچیق از بالا به پایین آویخته می شود.

کجبه لیک، آسمالیق
ترکمن های قدیم در هنگام برگزاری جشن عروسی پسران خود، عروس را با شتر می آورده اند و آن شترها را با استفاده از انواع محصولات قالی، برای خواستگار (گلین آلیجی/ آت باشی) تزیین می کرده اند. یکی از این محصولات تزیینی کجبه لیک است که زیبایی خاصی دارد. محصول دیگر فرش به نام آسمالیق نیز باعث زیبایی هر چه بیشتر شکل کجاوه ی عروس می شده است. در روز عروسی به پاهای جلوی شتر، بافته ای دیگر از جنس فرش به نام «دویه دیزلیقی» (زانو بند شتر) می بسته اند.
قسمت بالای آسمالیق و کجبه لیک حالت سه گوش داشته است و قسمت پایین آن، چهار گوشه بوده و از دو طرف آن سچک ها و قپه ها (قوتازها) آویخته بوده است که کجاوه ی عروس (آت باشی کجبه) را زیباتر می کرده است.
در قدیم کجاوه ی عروس را چند نفر جوان اسب سوار همراهی می کرده اند در حالی که اسب هایشان با بافته هایی زیبا با نام «آت خالی»، «ایچیرگی» و «ایرلیک» تزیین شده بود.
– آت خالی را بر پشت اسب می اندازند.
– ایچیرگی بر زیر زین پشت اسب انداخته می شود.
– ایرلیک بر روی زین اسب انداخته می شود.

خورجون (خورجین)
بیشتر برای حمل وسایل در زمان مسافرت استفاده می شده است. قسمت روی آن با نقوش ظریف تزیین می شود. معمولا خورجین به زین اسب محکم شده و در داخل آن مواد غذایی را برای مسافرت های طولانی می گذاشتند. خورجین را نوعی کیف از جنس فرش می توان دانست که دو قسمت دارد و برای این که از هر دو طرف اسب آویزان باشد، قسمت ما بین آن را به هم می بافته اند.

چوال (جوال)
کیسه های بزرگی از جنس فرش هستند که هر دو سمت آن با الیاف دوخته می شود و در گذشته برای نگهداری وسایل خانه و لباس از آن استفاده می شده است. چوال چند نوع دارد: خالی چوال، آق چوال، قزیل چوال.
خالی چوال: جوال های قالی که روی آن با نقوشی بافته شده است، جفت هستند و در کناره ی دو سمت در آویزان می شوند.
آق چوال: گلیم سفیدی است که بر روی زمینه ی آن، نقوشی به ردیف بافته شده اند و از این نظر با سایر محصولات دیگر متفاوت است.
قیزیل چوال: جوالی است که بر روی آن نقوشی به ردیف بافته می شوند که در زمینه ی قرمز مستقر شده اند. 
علاوه بر این، چوال های دارای نقوش پراکنده هم استفاده می شده اند. جوال ها ضمن هماهنگی با دیگر محصولات فرش، زیبایی خاصی به خانه می داده اند.

توربا (توبره)
یکی از محصولات قالی که در بین ترکمن های قدیم استفاده از آن رایج بوده است. توربا به خاطر داشتن نقوش زیبا و ظریف، زیبایی خاصی به خانه می داده است.همچنین توبره برای نگه داری لباس، لوزم خانه و ظروف استفاده می شده است. در «چمچه توربا» (توبره قاشق) قاشق ها و در «چاناق توربا» (توبره های ظروف) ظورف نگه داری می شده است.
علاوه بر این؛ در هر خانه ی ترکمن «دوز توربا» (توبره نگهداری نمک) وجود داشته است. این توبره ها به عنوان وسیله ای مقدس برای حفظ برکت خانه تلقی می شده اند. همچنین «آشیق توربا» (توبره های نگه داری قاپ های استخوانی) وجود داشته است که این نشان دهنده ی جایگاه خاص پسر در خانواده ترکمن است. هر کدام از توبره ها که اندازه های متفاوتی داشته اند، نقوشی متفاوت با سایر توبره ها داشته اند. در انتهای توبره ها، سچک بافته می شده است.

هر کدام از تیره ها و طوایف ترکمن، نقوش قالی مختص به خود را دارند و این تنوع در محصولات قالی نیز قابل مشاهده است، اما آنها را ویژگی های ملی، متحد می سازد و نقوش هر کدام از طوایف، مکمل همدیگر هستند.
اما نکته دیگر این است که این محصولات کمتر بافته و یا اصلا بافته نمی شوند و کم کم به فراموشی سپرده شده اند.

یک دیدگاه

  1. نویسنده : یگانه عرب ۰۹۱۱۶۲۵۶۰۵۷

دیدگاه

پست الکترونیکی منتشر نخواهد شد. زمینه مورد نیاز *

*

درباره ما

کارخانه قالیشویی شهاب شستشوی انواع فرشهای ماشینی و دستباف خشکشویی مبلمان در منزل رفوگری و رنگبرداری فرشهای اعلاء ارزان تر از همه جا سرویس سراسر تهران و حومه لول شده به همراه کاور.

    کلیه حقوق این وبسایت و مطالب و پوسته هـا متعلق به کارخانه قالی شویی شهاب وبسایت می باشد .

آدرس ما

      تهران ، آزادی ، نواب ، خیابان جمهوری، خیابان باستان جنوبی، خیابان میر فارسی ، قالیشویی شهاب
        66069200 - 44091515 - 88961444 - 66358036     56496755 - 56496756 - 56496757 - 56496758